Atraktanty w rolnictwie: Wykorzystanie w ochronie roślin i wspieraniu zapylania

Współczesne rolnictwo wymaga coraz precyzyjniejszych i bezpieczniejszych rozwiązań, które pozwolą nie tylko na maksymalizację plonów, ale również na ochronę środowiska naturalnego. Jednym z takich rozwiązań są atraktanty, czyli substancje przywabiające wybrane organizmy, wykorzystywane zarówno w ochronie roślin przed szkodnikami, jak i w zwiększaniu efektywności zapylania. Ich rola rośnie z każdym rokiem, szczególnie w obliczu zmian klimatycznych i spadku liczby owadów zapylających.

Atraktanty - definicja i rodzaje

Atraktanty to związki chemiczne lub naturalne substancje biologiczne, które przyciągają owady lub inne organizmy do konkretnego miejsca lub celu. Ich działanie opiera się na imitowaniu naturalnych sygnałów środowiskowych: zapachów, feromonów lub bodźców pokarmowych.

Jak rozróżniamy Atraktanty:

• Przyciągają osobniki płci przeciwnej, najczęściej samce szkodników, co pozwala na ich wyłapywanie lub dezorientację.
• Zawierają substancje imitujące zapachy naturalnych źródeł pożywienia (np. zapachy kwiatowe), przyciągające owady zapylające.
• Wzmiacniają działanie właściwego atraktanta, wydłużając jego skuteczność i zwiększając zasięg działania.
• Łączą kilka różnych typów atraktantów w jednym produkcie, co zapewnia większą efektywność w różnych warunkach pogodowych i uprawowych.

Atraktanty oraz ich zastosowanie w ochronie roślin

Monitoring szkodników, czyli klucz do precyzyjnego rolnictwa

Atraktanty feromonowe odgrywają kluczową rolę w monitoringu szkodników. Pułapki feromonowe umieszczane w uprawach pozwalają na bieżąco kontrolować liczebność takich szkodników jak:

• owocówka jabłkóweczka,
• tantniś krzyżowiaczek,
• bawełnica korówka,
• omacnica prosowianka.

Bezpośrednie zwalczanie szkodników

Nowoczesne rozwiązania obejmują pułapki feromonowe z wkładami owadobójczymi lub lepami, które nie tylko przyciągają szkodniki, ale również skutecznie je eliminują.

Dodatkowo stosowane są techniki dezorientacji samców, które polegają na nasyceniu powietrza feromonem, co uniemożliwia samcom odnalezienie samic, skutecznie przerywając cykl rozrodczy szkodnika.

Atraktanty a zapylanie roślin

Wsparcie naturalnych zapylaczy

W ostatnich latach coraz większym wyzwaniem w rolnictwie jest niedobór zapylaczy, co wynika z degradacji siedlisk, intensyfikacji upraw i zmian klimatycznych. Atraktanty stają się skutecznym narzędziem wspierającym aktywność naturalnych zapylaczy, takich jak pszczoły miodne, trzmiele, czy dzikie pszczoły, poprzez zwiększenie atrakcyjności kwiatów roślin uprawnych.

Stosowanie atraktantów w takich uprawach jak rzepak, słonecznik, jabłonie czy maliny przekłada się na:

• wyższy odsetek zapylonych kwiatów,
• lepszą jakość owoców (symetria, masa, liczba nasion),
• równomierne dojrzewanie plonu.

Atraktanty w praktyce

Preparaty takie jak Biopolin, Pollinus, czy Apiforce są aplikowane nalistnie na rośliny w okresie kwitnienia. Zawarte w nich substancje lotne wabią owady zapylające, nawet do roślin, które nie są dla nich naturalnie atrakcyjne, np. kukurydza czy buraki nasienne.

Atraktanty - technologia i formy stosowania

Atraktanty dostępne są w różnych formach:

• mikrokapsułki (z kontrolowanym uwalnianiem),
• żele, zawieszki i dyspensery (do montażu na drzewach lub w tunelach),
• płyny do oprysku,
• granulaty stosowane doglebowo.

Ważne jest odpowiednie dobranie formy i momentu aplikacji, np. w przypadku atraktantów zapylających, nie należy wykonywać zabiegów w godzinach największej aktywności pszczół, czyli w pełnym słońcu, aby nie zaburzyć ich naturalnych zachowań.

Ekologiczne i ekonomiczne zalety stosowania atraktantów

• Ekologiczność – atraktanty są przyjazne dla środowiska, nie szkodzą owadom pożytecznym (np. biedronkom, złotookom), nie pozostawiają pozostałości chemicznych w plonach.

• Ograniczenie zużycia środków ochrony roślin – dzięki monitoringowi i pułapkom możliwe jest stosowanie insektycydów tylko wtedy, gdy to naprawdę konieczne.

• Oszczędność – stosowanie atraktantów często wiąże się z niższymi kosztami niż regularne opryski chemiczne.

• Lepsza jakość plonów – wyższy stopień zapylenia przekłada się na bardziej wyrównane, dorodne owoce, co ma znaczenie handlowe.

Atraktanty: przykłady zastosowania w Polsce i na świecie

W Polsce atraktanty z powodzeniem stosowane są m.in.:

• w sadach jabłoniowych do walki z owocówką jabłkóweczką,
• w wielkoobszarowych plantacjach rzepaku w celu zwiększenia aktywności pszczół,
• w tunelach foliowych z truskawkami i malinami.

Na świecie Japonia, Francja i USA przodują w wykorzystaniu atraktantów jako alternatywy dla konwencjonalnych pestycydów, szczególnie w uprawach ekologicznych i zrównoważonych.

Atraktanty - jak wybrać odpowiedni?

Wybór atraktanta zależy od wielu czynników – od rodzaju uprawy, przez problematyczne szkodniki, po obecność zapylaczy w okolicy. Dlatego warto wziąć pod uwagę:

• Cel stosowania – czy zależy nam na wsparciu zapylania, monitoringu szkodników, a może na ich bezpośrednim zwalczaniu?

• Rodzaj uprawy – nie każdy atraktant działa w tych samych warunkach. Inne sprawdzą się w sadach, a inne w tunelach foliowych czy na polach uprawnych.

• Warunki pogodowe i termin stosowania – np. atraktanty działające już od 5°C będą przydatne wczesną wiosną, gdy aktywność zapylaczy dopiero się zaczyna.

• Długość działania – atraktanty w mikrokapsułkach lub dyspenserach zapewniają dłuższe uwalnianie zapachu.

• Możliwość stosowania z innymi preparatami – niektóre produkty mogą być mieszane z nawozami dolistnymi lub środkami ochrony roślin (po wcześniejszym sprawdzeniu kompatybilności).

Atraktanty a rolnictwo ekologiczne

Atraktanty idealnie wpisują się w założenia rolnictwa ekologicznego oraz integrowanej ochrony roślin (IPM). W produkcji ekologicznej są często jedyną metodą monitorowania i ograniczania szkodników.

W rolnictwie ekologicznym:

• feromony i atraktanty pokarmowe mogą być stosowane bez ograniczeń, ponieważ nie pozostawiają pozostałości chemicznych,
• wykorzystywane są także w systemach upraw bez oprysków chemicznych, gdzie kluczową rolę odgrywa profilaktyka i monitoring.

Dzięki nim rolnicy ekologiczni mogą precyzyjnie reagować na zagrożenia, co zmniejsza straty i zwiększa jakość plonów – bez kompromisów dla środowiska.

Atraktanty w praktyce – porady dla rolników

Chociaż atraktanty są proste w użyciu, ich skuteczność może zostać obniżona przez błędne zastosowanie. Oto, czego unikać:

• Zbyt późne rozmieszczenie pułapek – szkodniki mogą już wyrządzić szkody, zanim zostaną wychwycone.
• Stosowanie w czasie silnego wiatru lub deszczu – co może rozproszyć lub wypłukać substancje aktywne.
• Niewłaściwa liczba pułapek – zbyt mało punktów kontrolnych daje niepełny obraz zagrożenia.
• Brak interpretacji danych – samo zastosowanie pułapek nie wystarczy, trzeba także analizować wyniki.

Dla rolników, którzy rozważają wdrożenie atraktantów w swoich uprawach, przygotowaliśmy kilka praktycznych wskazówek:

• Monitoruj pułapki regularnie – aby na bieżąco śledzić zmiany w populacjach szkodników.
• Ustaw pułapki na obrzeżach i wewnątrz plantacji – umożliwia to pełny obraz sytuacji na polu.
• Nie dotykaj wkładów zapachowych gołymi rękami – zapach skóry może zaburzyć ich działanie.
• Łącz atraktanty z innymi metodami biologicznymi – np. z pożytecznymi owadami, jak biedronki czy błonkówki pasożytnicze.
• Sprawdź etykietę – niektóre atraktanty mają określony termin przydatności, formę przechowywania lub wymagają konkretnej temperatury aplikacji.

Atraktanty  i najczęściej popełniane błędy

Przyszłość atraktantów w rolnictwie

Rynek atraktantów rozwija się dynamicznie, a badania naukowe wciąż odkrywają nowe możliwości. Coraz większą popularnością cieszą się:

• atraktanty dostosowane do konkretnych upraw i lokalnych warunków klimatycznych,

• inteligentne pułapki z czujnikami i modułami komunikacyjnymi, które automatycznie przesyłają dane do aplikacji mobilnych,

• biologiczne sygnalizatory, które reagują na zmiany w aktywności owadów i informują o konieczności podjęcia działań.

Rozwój tych technologii oznacza, że atraktanty w przyszłości będą jeszcze bardziej zintegrowane z systemami zarządzania gospodarstwem, oferując jeszcze większą kontrolę nad zdrowiem roślin.

Atrakanty – dlaczego warto?

Atraktanty to przykład innowacyjnych rozwiązań w nowoczesnym rolnictwie, które odpowiadają na wyzwania naszych czasów – potrzebę ochrony środowiska, zmniejszenia ilości chemii w uprawach oraz zwiększenia efektywności produkcji. Dzięki ich zastosowaniu rolnicy zyskują:

• większą kontrolę nad populacją szkodników,

• lepsze zapylenie i wyższe plony,

• ekologiczny wizerunek swoich produktów,

• oszczędność kosztów związanych z ochroną roślin,

• możliwość uprawy zgodnie z zasadami rolnictwa zrównoważonego i ekologicznego.

Nie jesteś pewien, który produkt wybrać? Skontaktuj się z nami – chętnie doradzimy!